Sponge City thường được nhắc như một giải pháp kỹ thuật chống ngập. Tuy vậy, mô hình này khởi đầu từ một tư tưởng về cách con người đứng cạnh nước, gắn với một cá nhân cụ thể: giáo sư kiến trúc cảnh quan Du Khổng Kiên (Kongjian Yu).
Người đặt tên cho "thành phố bọt biển"
Du Khổng Kiên là giáo sư Đại học Bắc Kinh và sáng lập studio Turenscape. Ông thường được ghi nhận là người đặt tên và cổ vũ khái niệm Sponge City. Theo Cultural Landscape Foundation, ông qua đời năm 2025 ở tuổi 62 trong một tai nạn máy bay tại Brazil. Ý tưởng của ông vẫn tiếp tục được áp dụng ở nhiều nước.
Ông phê phán cách làm quen thuộc là bê tông hóa bờ sông, chôn nước vào cống ngầm và nhanh chóng dẫn nước ra khỏi đô thị. Ông gọi triết lý ngược lại là "cách mạng bàn chân lớn" (Big Feet Revolution): ưu tiên khả năng chống chịu và chức năng sinh thái hơn vẻ đẹp trang trí.
Công viên Quần Lực: phép thử đầu tiên
Một ví dụ sớm là Công viên nước mưa Qunli ở Cáp Nhĩ Tân, hoàn thành khoảng năm 2011. Khu vực này vốn là vùng đất ngập nước bị cắt khỏi nguồn nước khi đô thị phát triển. Turenscape thiết kế một vành ao và gò đất bao quanh, giữ lại vùng đầm lầy ở trung tâm. Nước mưa nhờ đó được lọc, thấm và lưu giữ, thay vì trở thành nguy cơ ngập. Công trình nhận giải Award of Excellence của Hiệp hội Kiến trúc cảnh quan Hoa Kỳ (ASLA) năm 2012.
Từ cú sốc ngập lụt đến chính sách quốc gia
Năm 2012, Bắc Kinh ngập nặng. Nhiều nguồn ghi nhận số người chết là 79. Theo các tài liệu tổng hợp, sau trận lụt này Du Khổng Kiên gửi thư đề xuất một hạ tầng thay thế cho lãnh đạo, và ý tưởng của ông được chú ý trên toàn quốc. Cuối năm 2013, ông Tập Cận Bình đề cập hướng xây dựng đô thị theo cơ chế "tự nhiên tích trữ, thẩm thấu, làm sạch và thoát nước". Năm 2014, khái niệm này đi vào chính sách đô thị của Trung Quốc.
Giai đoạn 2015–2016, ba bộ của Trung Quốc chọn 30 thành phố thí điểm. Hướng dẫn của Quốc vụ viện đặt mục tiêu đến năm 2030, khoảng 80% diện tích đô thị hấp thụ và tái sử dụng ít nhất 70% lượng nước mưa. Cả 30 thành phố thí điểm đã qua đánh giá quốc gia vào cuối năm 2019. Những trận ngập lớn sau đó vẫn xảy ra ở nhiều nơi. Điều này cho thấy mô hình cần được thiết kế từ quy hoạch tổng thể, không thể coi là một lớp vá.
Nguyên lý sống thuận nước
- Giữ nước tại chỗ: hồ, đầm, mặt cỏ trũng và vỉa hè thấm nước làm nhiệm vụ của miếng bọt biển.
- Thấm và lọc: nước đi qua thảm thực vật và lớp đất trước khi trở lại nguồn.
- Chậm thoát: giảm đỉnh dòng chảy thay vì dồn hết vào cống.
- Dùng lại nước: nước được lưu giữ phục vụ tưới và cảnh quan.
Nói gọn, đây là cách quy hoạch để nước có chỗ đi và có chỗ ở trong thành phố.
Charmora City: bài toán nước ở một đô thị ven sông
Ở Việt Nam, Charmora City của Sun Group tại trung tâm Nha Trang được giới thiệu là đô thị đầu tiên áp dụng mô hình Sponge City. Dự án rộng 227ha, gồm 60ha mặt nước và 47ha cây xanh nội khu, với mật độ xây dựng 26,7%. Ba đảo nằm giữa sông Quán Trường kết nối bằng 8 cầu. Đó là những yếu tố về cấu trúc quy hoạch, rất gần với tư duy "để nước có không gian" mà Du Khổng Kiên theo đuổi. Dự án hiện chưa công bố giá bán. Nếu quan tâm cách nguyên lý này được đưa vào một khu đô thị cụ thể, bạn có thể tìm hiểu Charmora City.