Nói đến Sponge City, nhiều người nghĩ ngay tới công viên đẹp có hồ và thảm cỏ. Nhưng nhìn các thành phố đã làm, câu hỏi đáng hỏi hơn là: thành công được đo bằng cái gì, và ai chịu trách nhiệm vận hành sau khi công trình khánh thành? Bài này đọc bốn trường hợp tiêu biểu theo hướng đó.
Trung Quốc: quy mô lớn, nhưng cần đo kiểm độc lập
Chương trình bắt đầu năm 2015 với 16 thành phố thí điểm, bổ sung thêm 14 thành phố vào năm 2016, tạo thành nhóm 30 thành phố. Vũ Hán là điểm sáng được nhắc nhiều. Theo The Guardian, đến năm 2016 thành phố này đã cải tạo hơn 38,5 km2 với chi phí khoảng 11 tỷ nhân dân tệ, nhưng vẫn bị ngập nặng ngay trong năm đó. Thâm Quyến áp dụng các giải pháp tại những khu thí điểm được chỉ định.
Bài học nằm ở phần cân nhắc. Nhiều nghiên cứu mô hình hóa cho thấy các công trình thấm, trữ nước giúp giảm dòng chảy và đỉnh lũ với mưa ở chu kỳ nhỏ và vừa. Song một số phân tích gần đây chỉ ra rằng kết quả phần lớn do chính địa phương báo cáo, thiếu giám sát độc lập. Sponge City không phải "phép màu chống mọi trận mưa"; nó cần thước đo rõ ràng và được kiểm chứng.
Singapore: biến kênh bê tông thành công viên ngập có kiểm soát
Theo PUB, cơ quan quản lý nước của Singapore, chương trình ABC Waters (Active, Beautiful, Clean) khởi động từ năm 2006. Công viên Bishan-Ang Mo Kio, khai trương ngày 17/3/2012 với tổng vốn khoảng 76,7 triệu SGD, đã đưa một kênh bê tông thành dòng sông tự nhiên uốn lượn có bờ sinh học. Khi mưa lớn, phần công viên bên cạnh trở thành hành lang thoát nước, dẫn nước xuống hạ lưu từ từ.
Điểm đáng học là một không gian phục vụ hai việc: người dân dạo chơi những ngày bình thường và thoát lũ khi có mưa lớn.
Copenhagen và Rotterdam: giữ nước trên mặt đất, cho nước một chức năng khác
- Copenhagen: sau trận mưa ngày 2/7/2011, với khoảng 15 cm mưa trong chưa đầy 3 giờ, thành phố lập Kế hoạch ứng phó mưa cực đoan. Nguyên tắc chính là giữ và điều tiết nước trên bề mặt thay vì chỉ mở rộng đường ống ngầm. Kế hoạch chia thành phố thành 8 lưu vực, với khoảng 300 dự án trong 20 năm.
- Rotterdam: quảng trường nước Benthemplein khánh thành tháng 12/2013, có 3 bể trũng, chứa được khoảng 1,7 triệu lít nước mưa. Ngày khô, các bể này là sân chơi và sân thể thao.
Cả hai cho thấy thoát nước hiệu quả khi được tích hợp ngay từ quy hoạch, và khi người dân dùng không gian đó hằng ngày.
Ba điều rút ra cho một đô thị mới
- Quy mô: hệ thống nước phải được nghĩ ở cấp toàn khu, không chỉ từng lô.
- Đa chức năng: mặt nước, công viên, quảng trường vừa là tiện ích, vừa là hạ tầng chống ngập.
- Vận hành và đo kiểm: công trình cần được bảo trì và có chỉ số đánh giá minh bạch sau khi bàn giao.
Đặt Charmora City cạnh các tiền lệ này
Charmora City là khu đô thị hỗn hợp 227 ha của Sun Group tại trung tâm TP Nha Trang, với 60 ha mặt nước, 47 ha cây xanh nội khu, mật độ xây dựng 26,7% và ba đảo giữa sông Quán Trường kết nối bằng 8 cầu. Dự án được giới thiệu là mô hình Sponge City đầu tiên tại Việt Nam. Về nguyên tắc, tỷ lệ mặt nước và cây xanh lớn tạo điều kiện để nước có chỗ đi, đúng tinh thần các tiền lệ ở trên.
Tuy vậy, hiệu quả thực tế chỉ có thể đánh giá khi hạ tầng hoàn thiện và vận hành qua các mùa mưa. Người quan tâm nên theo dõi tiến độ, quy chuẩn thiết kế và cơ chế quản lý vận hành. Dự án chưa công bố giá bán. Nếu muốn xem thêm thông tin quy hoạch, bạn có thể tìm hiểu Charmora City.