Sponge City không còn là khái niệm thử nghiệm. Nhiều đô thị lớn đã đầu tư hàng chục năm để biến mưa từ rủi ro thành tài nguyên. Nhìn lại bốn mô hình tiêu biểu giúp phân biệt đâu là giải pháp có nền tảng quy hoạch, đâu chỉ là cách gọi tên.
Trung Quốc: từ 16 lên 30 thành phố thí điểm
Chương trình khởi động năm 2015 với 16 thành phố mẫu, sau đó mở rộng thành 30 thành phố thí điểm, trong đó có Vũ Hán, Thâm Quyến, Thượng Hải, Bắc Kinh, Hạ Môn. Theo China Daily, mục tiêu quốc gia là đến năm 2030, khoảng 80% diện tích đô thị có thể hấp thụ và tái sử dụng ít nhất 70% lượng nước mưa.
- Vũ Hán, thành phố hơn 14 triệu dân nằm giữa sông Dương Tử và sông Hán, mất nhiều hồ tự nhiên do đô thị hóa. Vì vậy thành phố dùng thêm ao điều tiết nhân tạo, rãnh cỏ và vườn mưa.
- Thâm Quyến đi theo hướng đánh giá thủy văn và lập quy hoạch nước tổng thể ngay từ đầu. Công viên Talent Park có hành lang xanh ngập được quanh hồ ven biển.
Bài học: chương trình quy mô lớn đòi hỏi tiêu chuẩn rõ và giám sát độc lập. Nhiều đánh giá học thuật lưu ý số liệu thành công phần lớn do địa phương tự báo cáo, nên hiệu quả thật chỉ lộ ra khi gặp mưa cực đoan.
Singapore: trả sông về hình dạng tự nhiên
Dưới chương trình ABC Waters của PUB và NParks, công viên Bishan-Ang Mo Kio thay một kênh bê tông bằng dòng sông uốn lượn. Theo Mothership, đoạn sông dài 3,2 km, rộng gấp gần 5 lần trước đây, khả năng thoát lũ tăng khoảng 40%. Dự án có tổng chi phí 76,7 triệu SGD và hoàn thành năm 2012. Khi mưa lớn, phần đất công viên bên cạnh trở thành lòng dẫn lũ, ngày thường là không gian sống của cư dân.
Bài học: hạ tầng thoát nước và không gian công cộng có thể là một.
Copenhagen và Rotterdam: học từ cú sốc và từ không gian chật
Trận mưa năm 2011 đổ khoảng 150 mm trong chưa đầy ba giờ xuống Copenhagen. Thiệt hại ước tính khoảng 800 triệu đến 1 tỷ euro tùy nguồn. Thành phố sau đó lập Kế hoạch Quản lý Mưa cực đoan với khoảng 300 giải pháp bề mặt như đại lộ chứa nước và đường xanh, triển khai trong 20 đến 30 năm.
Rotterdam thiếu quỹ đất để xây bể chứa. Quảng trường nước Benthemplein, khánh thành ngày 4/12/2013, chứa khoảng 1,7 triệu lít nước mưa từ mái nhà và mặt đường xung quanh rồi xả chậm. Ngày khô ráo, các bể là sân bóng rổ, trượt ván và sân khấu ngoài trời.
Bài học: ngân sách và cơ chế pháp lý phải đi cùng thiết kế, và công trình chống ngập nên có công năng sử dụng hằng ngày.
Ba điểm chung cho các đô thị mới
- Nước được tính từ quy hoạch tổng thể, không vá lại sau khi xây xong.
- Mặt nước, cây xanh và không gian công cộng đóng vai trò trữ, dẫn và làm chậm dòng chảy.
- Hiệu quả cần được đo bằng vận hành thực tế qua nhiều mùa mưa.
Liên hệ Charmora City
Charmora City của Sun Group là khu đô thị hỗn hợp 227ha giữa trung tâm Nha Trang, với 60ha mặt nước, 47ha cây xanh nội khu và mật độ xây dựng 26,7%. Ba đảo trên sông Quán Trường cùng 8 cây cầu tạo nên cấu trúc nước đan xen đô thị. Dự án được giới thiệu là Sponge City đầu tiên tại Việt Nam. Tỷ lệ mặt nước và cây xanh lớn là điều kiện tiên quyết như các mô hình trên đã cho thấy, còn hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào quá trình thi công và vận hành. Bạn có thể tìm hiểu Charmora City để xem quy hoạch tổng thể và tiến độ cập nhật từ chủ đầu tư.