Mỗi mùa mưa bão, hình ảnh phố biến thành sông không còn là chuyện riêng của một thành phố. Theo số liệu của Bộ Xây dựng được Tạp chí Xây dựng dẫn lại, đến tháng 6/2021 Việt Nam có 867 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa đạt 40,4%. Đô thị càng mở rộng, bài toán thoát nước mặt càng trở thành phép thử cho chất lượng quy hoạch.
Ngập không chỉ vì mưa lớn
Mưa cực đoan là yếu tố kích hoạt, nhưng cấu trúc đô thị mới quyết định mức thiệt hại. Có ba nhóm nguyên nhân thường được các nghiên cứu về thoát nước đô thị nhắc đến:
- Mặt phủ cứng tăng nhanh: đường, sân, mái và nền bê tông khiến nước mưa chảy tràn thay vì thấm xuống đất.
- Mất không gian chứa nước: ao, hồ, kênh rạch bị san lấp hoặc thu hẹp, trong khi hệ thống cống chỉ tiêu thoát theo tính toán cũ.
- Biến đổi khí hậu: mưa dồn dập hơn, nước biển dâng làm giảm khả năng xả ra cửa sông.
Hệ quả là ngập úng làm ngừng trệ giao thông, hư hại công trình và ảnh hưởng đời sống người dân. Mở rộng cống thoát đơn thuần chỉ chuyển nước đi nhanh hơn sang nơi khác, chưa giải quyết gốc vấn đề.
Sponge City: giữ nước thay vì đuổi nước
Sponge City, hay đô thị bọt biển, đi theo logic ngược lại: để thành phố hoạt động như miếng bọt biển, thấm, lọc, trữ nước khi mưa và nhả dần khi cần. Công cụ gồm mặt nước điều tiết, thảm thực vật, bề mặt thấm và hệ thống kết nối dòng chảy. Các nghiên cứu trong nước cho rằng mô hình này có tính khả thi, nhất là ở vùng duyên hải và đồng bằng chịu tác động của nước biển dâng. Điểm mấu chốt là mô hình phải được đưa vào ngay từ bản vẽ quy hoạch, vì cải tạo khu đã xây xong tốn kém và khó đồng bộ hơn nhiều.
Charmora City: con số của một quy hoạch thuận nước
Charmora City của Sun Group là khu đô thị hỗn hợp trung tâm Nha Trang, nằm tại phường Nam Nha Trang, nơi được định hướng thành trung tâm hành chính mới của tỉnh Khánh Hòa. Theo AP, dự án được xây dựng theo mô hình sponge city với 60ha đất ngập nước nhằm trữ, tái sử dụng nước mưa, giảm ngập và hạ nhiệt. Các thông số chính:
- 227ha tổng quy hoạch.
- 60ha mặt nước kiểm soát, tức khoảng một phần tư diện tích khu đất.
- 47ha cây xanh nội khu.
- Mật độ xây dựng 26,7%, nghĩa là hơn 73% quỹ đất dành cho nước, cây xanh, hạ tầng và không gian mở.
- 3 đảo giữa sông Quán Trường: đảo trung tâm hành chính - thương mại, Elite Island và Festival Island, kết nối bằng 8 cầu.
Mặt nước ở đây là hạ tầng điều tiết chứ không chỉ là cảnh quan: hồ và kênh trữ nước mưa, cây xanh và thảm cỏ giúp thấm, lọc, còn nước sau xử lý có thể tái sử dụng. Cần lưu ý hiệu quả vận hành thực tế sẽ chỉ được kiểm chứng khi dự án hoàn thiện và trải qua các mùa mưa.
Giá trị sống và giá trị đầu tư
Về giá trị sống, quy hoạch thuận nước mang lại ba lợi ích dễ cảm nhận: giảm rủi ro ngập cục bộ, vi khí hậu mát hơn nhờ mặt nước và cây xanh, và cảnh quan sông nước ngay trong nội khu. Về giá trị đầu tư, người mua nên nhìn ở góc độ rủi ro. Khu đô thị ít bị gián đoạn vì ngập thường giữ được trải nghiệm sống ổn định, tạo lợi thế khi so sánh dài hạn. Đây là yếu tố cần cân nhắc cùng pháp lý, tiến độ và hạ tầng, không phải cam kết về lợi nhuận. Thị trường biến động, mỗi người mua cần tự đánh giá nhu cầu và khả năng tài chính của mình.
Nếu bạn muốn xem cách các thông số trên được thể hiện trong tổng thể mặt bằng, cảnh quan và kiến trúc Chăm Pa kết hợp Lego Interlock, hãy tìm hiểu Charmora City. Dự án hiện chưa công bố giá bán, nên các thông tin chính thức cần được xác nhận trực tiếp với chủ đầu tư.