Ngập úng đô thị không còn là chuyện riêng của một quốc gia. Từ Trung Quốc, Singapore, Đan Mạch đến Hà Lan, nhiều thành phố đã chọn cách sống chung với nước mưa thay vì cố đẩy nó ra khỏi ranh giới đô thị bằng bê tông và cống ngầm. Bốn mô hình dưới đây, dù khác nhau về quy mô và khí hậu, đều chia sẻ một triết lý: biến hạ tầng thoát nước thành không gian sống có ích.
Trung Quốc: 30 thành phố thí điểm, mục tiêu hấp thụ 70% nước mưa
Từ năm 2015, Trung Quốc chọn hơn 30 thành phố làm thí điểm chương trình đô thị bọt biển, trong đó Vũ Hán và Thâm Quyến là hai đại diện được nghiên cứu nhiều nhất. Mục tiêu chung là đạt tỷ lệ hấp thụ nước mưa hàng năm 70% tại phần lớn diện tích đô thị. Tại Vũ Hán, hơn 389 dự án đã triển khai trên khoảng 20,9km2, giúp giảm dòng chảy mặt khoảng 40% trong các năm có lượng mưa cao, trung bình và thấp. Thâm Quyến đến năm 2022 đã cải tạo theo tiêu chuẩn bọt biển khoảng 46% diện tích đô thị, cao hơn mức bình quân 30-35% của các thành phố thí điểm khác. Sponge city không xóa bỏ hoàn toàn rủi ro ngập trong mưa cực đoan, nhưng làm chậm đỉnh lũ và giảm cường độ ngập so với hệ thống cống truyền thống.
Singapore: biến kênh bê tông thành công viên sống cùng nước
Từ năm 2006, Cơ quan Quản lý nước quốc gia Singapore triển khai chương trình ABC Waters. Dự án tiêu biểu nhất là công viên Bishan-Ang Mo Kio, nơi 3km kênh bê tông của sông Kallang được cải tạo thành dòng sông tự nhiên với bờ sinh thái. Kết quả ghi nhận mức tăng đa dạng sinh học 30% ngay khi công trình chưa hoàn thiện, cho thấy hạ tầng chống ngập và không gian công cộng chất lượng cao hoàn toàn có thể là một.
Copenhagen: quy hoạch 20 năm sau một trận mưa nghìn năm có một
Tháng 7/2011, một trận mưa được xem là hiện tượng nghìn năm có một trút 150mm nước xuống Copenhagen trong chưa đầy hai giờ, gây thiệt hại hàng tỷ USD và trở thành thảm họa thiên nhiên tốn kém nhất châu Âu năm đó. Thành phố sau đó ban hành Kế hoạch quản lý mưa lớn năm 2012, đặt mục tiêu khoảng 300 dự án trong 20 năm với tổng vốn đầu tư khoảng 1,5 tỷ euro. Các con phố, quảng trường, công viên được thiết kế lại để vừa phục vụ sinh hoạt hàng ngày, vừa trữ và dẫn nước khi mưa lớn xảy ra.
Rotterdam: quảng trường vừa để chơi, vừa để trữ nước
Quảng trường nước Benthemplein tại Rotterdam, hoàn thành năm 2013, được xem là quảng trường nước quy mô đầy đủ đầu tiên trên thế giới. Ba bể chứa với độ sâu khác nhau là sân chơi, sân thể thao trong ngày khô ráo, nhưng có thể trữ tới 1,7 triệu lít nước mưa khi mưa lớn, giảm áp lực cho hệ thống cống và ngăn ngập cục bộ. Ý tưởng này từng chỉ là đề xuất năm 2005, đến 2007 đã trở thành chính sách quy hoạch chính thức của thành phố.
Một triết lý, nhiều lời giải cho đô thị ven biển
Điểm chung của Vũ Hán, Singapore, Copenhagen hay Rotterdam là không xem nước mưa như thứ cần loại bỏ càng nhanh càng tốt, mà như nguồn tài nguyên cần được giữ lại, điều tiết và tái sử dụng đúng chỗ, đúng lúc. Với một đô thị ven biển nhiều mưa lớn theo mùa như Nha Trang, đây là những tài liệu tham chiếu thực tế cho các dự án quy hoạch mới. Charmora City, khu đô thị của Sun Group tại trung tâm Nha Trang, được thiết kế theo định hướng đô thị bọt biển với khoảng 60ha mặt nước và 47ha cây xanh nội khu trong tổng quy mô 227ha, cùng hệ thống 3 đảo giữa sông Quán Trường kết nối bằng 8 cây cầu. Độc giả quan tâm có thể tìm hiểu Charmora City để có cái nhìn đầy đủ hơn về quy hoạch mặt nước của dự án.